Kategorie

Prezent


Przy każdym zamówieniu
otrzymujecie 
w prezencie 
imienne naklejki na książki 

 

Nasza oferta

Spis rysunków architektonicznych z Akt Komitetu Techiczno-Budowlanego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Centralnym Państwowym Historycznym Archiwum w St. Petersburgu. Królestwo Polskie

Wydawnictwo: PAN
Autor: Małgorzata Omilanowska
Dostępność:
Nakład wyczerpany

Okładka: miękka, Stron: 73, 2003 r., Polska Akademia Nauk

Spis obejmuje rysunki architektoniczne zachowane do dziś w archiwum petersburskim, w zespole akt Komitetu Techniczno-Budowlanego MSW, zgromadzone w latach 1868-1914. Rysunki dołączane były do akt przesyłanych do Petersburga w celu uzyskania pozwoleń na budowę budynków użyteczności publicznej i sakralnych. W zbiorze odnoszącym się do miejscowości dawnego Królestwa Polskiego zachowała się jedynie niewielka część dawnego zasobu, obejmująca 356 jednostek.

Wstęp:

Niniejszy spis obejmuje wszystkie rysunki architektoniczne zachowane do dziś w zespole akt Komitetu Techniczno-Budowlanego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Rosji - Królestwo Polskie, przechowywanym w Centralnym Państwowym Historycznym Archiwum w Petersburgu. Niestety, zespół ten stanowi niewielką część projektów przesyłanych do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych do zatwierdzenia w latach 1868-1914.

W ramach represji po Powstaniu Styczniowym zlikwidowana została struktura administracyjna Królestwa Polskiego. Ukazem carskim z 28 lutego 1868 roku rozwiązano Komisje Rządowe, które zgodnie z Konstytucją z 1815 roku stanowiły organy władzy wykonawczej Królestwa Polskiego. Między innymi przestała istnieć Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych i Duchownych, w której kompetencjach pozostawały m.in. kwestie związane z budownictwem i urbanistyką. Natomiast jeszcze w 1867 roku zarząd spraw wyznaniowych, został wyłączony z KRSWiD i podporządkowany bezpośrednio Ministerstwu Spraw Wewnętrznych jako Zarząd Obcych Wyznań, a następnie w 1871 r. zlikwidowany. Rysunki architektoniczne, pochodzące z akt KRSWiD, częściowo jedynie ocalałe z pożogi wojennej przechowywane są w Archiwum Głównym Akt Dawnych. Tam też znajduje się ocalały fragment zbioru rysunków pochodzących z akt władz wyznaniowych, rewindykowany z ZSRR w 1962 r.

Z chwilą znacznego ograniczenia autonomii Królestwa Polskiego zmieniły się zasady zatwierdzania projektów architektonicznych. Projekty budynków prywatnych, powstających na terenie miast Królestwa były zatwierdzane przez miejscowe władze gubernialne i powiatowe, natomiast wszystkie budowle publiczne i sakralne mogły powstawać jedynie na podstawie projektów zatwierdzanych przez Komitet Techniczno-Budowlany MSW w St. Petersburgu. Dotyczyło to także przebudów, a nawet stosunkowo drobnych przekształceń.

Przepisy wymagały, aby do Petersburga były wysyłane akta wraz z dwoma egzemplarzami projektu, w praktyce jednak przysyłano zapewne tylko jeden egzemplarz, co jest zapewne jednym z powodów, dla których zbiór zachowanych do dziś w archiwum rysunków jest stosunkowo nieliczny (zaledwie 357 jednostek). Niestety nie udało mi się ustalić późniejszych losów tego zespołu, od chwili jego powstania do dzisiaj i stwierdzić, czy nie został uszczuplony na skutek zniszczeń. Dziwi zwłaszcza całkowity brak rysunków odnoszących się do guberni augustowskiej.

Z zespołu akt Komitetu Techniczno-Budowlanego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (KTB MSW fond 1293) przechowywanego w Centralnym Państwowym Historycznym Archiwum w St. Petersburgu wyłączono rysunki architektoniczne, tworząc z nich dwa zbiory tzw. graficzne. Jeden z nich (opis 171) zawiera projekty i plany odnoszące się do ziem Królestwa Polskiego, zaś w drugim znajduje się zbiór rysunków dotyczących pozostałej części imperium (opis 166), a więc także terenów, które przed rozbiorami wchodziły w skład Rzeczpospolitej.

Niniejszy spis obejmuje zbiór rysunków z terenu Królewstwa Polskiego. Zbiór ten zawiera przede wszystkim projekty architektoniczne, sporządzone wg ujednoliconych zasad przyjętych niemal powszechnie w tym okresie. Wykonane są tuszem i akwarelami na papierze naklejonym na tekturę i składane do formatu zbliżonego do A-4 (są niewielkie różnice w wymiarach). Każdy zawiera od 3 do kilkunastu rysunków, w zależności od stopnia skomplikowania budowli. Z zasady zawsze jest plan sytuacyjny, rzut parteru i fasada, a w wypadku budowli sakralnych także przekrój podłużny. Plan sytuacyjny, rzuty i przekroje są kolorowane - partie muru nowoprojektowanego na czerwono, mur stary (w przypadku przebudów) na różowo, konstrukcje drewniane na żółto lub brązowo, a stalowe na niebiesko. Wszystkie rysunki opisane są wyłącznie po rosyjsku i opatrzone skalš, często podwójną - w metrach i stopach. Duża część projektów jest niedatowana, a niektóre nie posiadajš sygnatury architekta. Natomiast na wszystkich znajduje się adnotacja z decyzją obrad komisji i podpisami jej członków.

Poza projektami w zbiorze znajdują się także mapy, plany miast lub ich części, a także plany parceli i ulic. Zachowały się także pomiary starszych obiektów, sporządzane w związku z projektowanymi przebudowami, bądź stanowiące ilustrację kwestii rozstrzyganej przez komisję.

Niniejszy spis został opracowany na podstawie kwerendy, którą przeprowadziłam w archiwum petersburskim w listopadzie i grudniu 1989 r. Niestety, dysponowałam ograniczoną ilością czasu i nie miałam możliwości zapoznania się z wszystkimi rysunkami z tego zespołu. Niektóre projekty były niedostępne, w takim przypadku mogłam się oprzeć jedynie na wiadomościach zawartych w inwentarzu zbioru, niestety bardzo skąpych i często błędnych. Dotyczy to zwłaszcza nazwisk architektów i w kilku wypadkach nazw miejscowości, które zostały nieprawidłowo przetłumaczone na język rosyjski, co dziś utrudnia ponowne przetłumaczenie ich na polski.

Materiał zawarty w Spisie został podzielony na dwie części. Część pierwsza - Miejscowości w układzie alfabetycznym - zawiera rysunki i plany związane z określonymi miejscowościami. Część druga - Varia - obejmuje mapy, plany trakcji elektrycznych i rysunki architektoniczne nie dające się powiązać z żadnym określonym miejscem.

Poszczególne hasła zostały ułożone w porządku alfabetycznym miejscowości. Przy każdej z nich podana została nie tylko jej przynależność administracyjna obecnie obowiązująca, lecz także dawna (w nawiasie), współczesna rysunkom, w ramach podziału administracyjnego Królestwa Polskiego.

W przypadku większej liczby rysunków dotyczących tej samej miejscowości zastosowano układ rzeczowy w następującej kolejności:

- plany miast i ich części

- plany gruntów miejskich

- plany sytuacyjne i przekroje niwelacyjne ulic i nadbrzeży

- budowle wg kolejności przyjętej przez Katalog Zabytków Sztuki w Polsce.

Każde hasło zawiera następujące informacje:

- Tytuł, określający rodzaj obiektu (w przypadku projektu przebudowy jest to nazwa funkcji jaką obiekt ma przyjść, odstępstwem od tej zasady są obiekty zabytkowe, których przebudowa obejmuje jedynie przekształcenie wnętrz).

- Numer porządkowy pozycji Spisu

- Określenie rodzaju rysunku (plan, projekt budowy, projekt przebudowy), niekiedy z uwzględnieniem dodatkowych informacji (liczba kondygnacji projektowanej budowli, materiał).

- Autor, o ile możliwe było jego ustalenie.

- Data (najczęściej dzienna) przedstawienia projektu pod obrady komisji (poprzedzona literš K.). W przypadkach, gdy udało się ustalić datę powstania projektu zostało to zaznaczone w tekście.

- Sygnatura pokazująca umiejscowienie rysunku w zbiorze graficznym Królestwa Polskiego. Pełna sygnatura brzmi: F 1293, o. 171, Nr ...,

Małgorzata Omilanowska